مهتاب مظفری سوادکوهی - روزنامه اطلاعات| در بسیاری از کشورها مناطق آزاد تجاری به گونهای طراحی شدهاند که شرکتها با سطح مشخصی از خودمختاری در آنها به تجارت پرداخته و از شرایط ویژهای برای ارتقای فعالیتهای اقتصادی و تجارت بین المللی استفاده کنند. در کشور ما نیز ۱۰ منطقه آزاد تجاری با موقعیت استراتژیک وجود دارد که هرکدام در توسعه اقتصادی و مبادلات تجاری منطقه، سهم بسزایی دارند. پرسش امروز این است که آیا راهاندازی مناطق آزاد تجاری در استانهای شمالی کشور توجیه اقتصادی دارد و اصولا بافت بومی و محلی این استانها اجازه استقرار نمایندگی برندهای خارجی و مبادلات تجاری بینالمللی را میدهد یا خیر؟
تجارت و گردشگری دریایی
با بالا رفتن نرخ ارز و پایین آمدن ارزش پول ملی ایران، قیمت کالاهای وارداتی افزایش چشمگیری پیدا کرده اما مدیران منطقه آزاد گیلان و مازندران معتقدند هیچ خللی در فعالیت تجاری این مناطق ایجاد نشده است. هفتم بهمن، اولین پلاک خودروهای وارداتی در منطقه آزاد مازندران در بندر امیرآباد رونمایی شد؛ با این توصیف که قیمت خودروهای وارداتی بسیار کمتر از نرخ تمامشده خودروهای داخلی است و واردکنندهها میتوانند بطور مثال یک خودروی تویوتای لندکروز را بسیار کمتر از قیمت داخلی در کشور بخرند.
دسترسی آسان به همسایگان شمالی از طریق دریا زمینه را برای تجارت بینالمللی در بنادر استان گیلان و مازندران فراهم کرده و این امیدواری وجود دارد که مناطق آزاد تجاری به هسته تحول در اقتصاد شمال کشور تبدیل شود. چندی پیش دبیر شورای عالی مناطق آزاد کشور بر ضرورت تقویت مبادلات تجاری مازندران با کشورهای اوراسیا تأکید کرده بود. رضا مسرور، تجارت آزاد و ترجیحی با این کشورها را زمینهساز تقویت اقتصادی منطقه توصیف کرده و گفته بود: ما به موضوع گردشگری دریایی نیز توجه داریم و همانگونه که ساخت مارینا (اسکله تفریحی) در گیلان، تجربه موفقی بود تلاش داریم تا با احداث یک یا دو مارینا در مازندران، گردشگری دریایی در این استان را تقویت کنیم.
او در خصوص تردد خودروهای خارجی در محدوده منطقه آزاد مازندران نیز اظهارنظر کرده و گفته بود که برخی شایعات درباره تغییر در محدوده منطقه آزاد صحت ندارد، اجرای جزئیات این موضوع به تصمیم استاندار واگذار شده و شورای عالی مناطق آزاد هیچ محدودیتی در این زمینه اعمال نکرده است.
فرصتهایی برای سرمایهگذاری
تأسیس سازمان منطقه آزاد تجاری و صنعتی در مازندران، سالها در بروکراسی اداری گیر کرده بود و راهاندازی آن موافقان و مخالفان زیادی داشت، تا این که در دولت چهاردهم و با روی کار آمدن مهدی یونسی به عنوان استاندار مازندران، این پروژه کلید خورد و منطقه آزاد مازندران رسما شروع به کار کرد. مدیرعامل منطقه آزاد مازندران در همین رابطه به «اطلاعات» میگوید: ساختار حقوقی منطقه آزاد مازندران در سال جاری شکل گرفت و اعضای هیأت مدیره آن نیز با تصویب شورای عالی مناطق آزاد کشور و ابلاغ معاون اول رییسجمهور انتخاب شدند.
امین افقی با بیان این که مناطق آزاد با هدف توسعه صادرات، ایجاد اشتغال و جذب سرمایهگذاری ایجاد میشوند میافزاید: منطقه آزاد مازندران از ظرفیتهای خوبی در حوزه گردشگری، مواهب طبیعی و زیرساختهای نرمافزاری و سختافزاری برخوردار است که فضای کسب و کار در مازندران را تقویت میکند. همه اینها در کنار هم میتواند این منطقه را به یک منطقه پویا و فعال تبدیل کند.
او فراهم آوردن فرصتهای سرمایهگذاری را از مهمترین برنامههای خود در منطقه آزاد مازندران توصیف میکند و میگوید: این سرمایهگذاری در حوزههای مختلفی اتفاق خواهد افتاد که حوزه بندری یکی از آنهاست؛ به ویژه در بندر امیرآباد که برای تبدیل شدن به یک بندر نسل سوم آمادگی کامل دارد. واحدهای صنعتی بندر امیرآباد با وارد کردن مواد اولیه، کالاها را پردازش و آنها را صادر میکنند. این کار در قالب ساخت واحدهای صنعتی، انبارها، سیلوها و مخازن نگهداری فلهای ماهی انجام میشود.
افقی ادامه میدهد: فرصت دوم، سرمایهگذاری در حوزه گردشگری است که در بلندمدت جاذبههای زیادی برای سرمایهگذاران ایجاد خواهد کرد. با برنامههایی که برای مناطق آزاد مازندران تنظیم شده، این استان به زودی به عنوان یک کانون اقتصادی مهم در حلقه اتصال منطقه به اقتصاد بینالمللی و کشورهای اوراسیا مشارکت مؤثری خواهد داشت.
توسعه دیپلماسی اقتصادی
مازندران، بخش خصوصی پویایی دارد که نقش آن در توسعه اقتصادی استان بسیار مهم است. ظرفیتهای مازندران باید همگام با مزیتها و معافیتها رشد داده شود تا به توسعه دیپلماسی اقتصادی و همگرایی با کشورهای هدف منطقه دست یابیم.
برای رسیدن به این هدف، نیاز به همکاری نخبگان، کارشناسان و متخصصانی وجود دارد که قلبشان برای توسعه استان میتپد.
مدیرعامل منطقه آزاد مازندران در تشریح این موضوع میگوید: مازندران در حوزههای مختلفی چون صنایع تبدیلی کشاورزی، شیلات، دامپروری و اقتصاد دریامحور، مستعد صادرات است و این هدف با ایجاد پایانههای صادراتی محقق میشود. حمایت از پایانههای صادراتی، احداث پایانههای صادراتی جدید و شرکتهای مدیریتی از کارهایی است که باید در این مسیر انجام شود.
اقتصاد دریامحور
مدیرعامل منطقه آزاد مازندران با اشاره به پلاکگذاری خوروهای وارداتی میگوید: طبق قوانین منطقه آزاد، پلاکگذاری خودروها فقط در داخل محدوده میسر است. این موضوع باید در جلسات تخصصی استان مطرح شود تا طرح براساس مقتضیات منطقه پیش رفته و به اجرا درآید.
واردات خودرو در مازندران متقاضیان زیادی دارد و شرکتهای بسیاری در نوبت اخذ مجوز هستند. با افزایش نرخ دلار، قیمت خودروهای داخلی به شدت بالا رفته است، با اینحال شرکتهای واردکننده میتوانند با قیمت بسیار پایینتری خودروهای لوکس خارجی را وارد کنند.
افقی تأکید میکند: بسیاری از مناطق آزاد موفق دنیا در کنار دریا قرار گرفتهاند؛ موهبتی که منطقه آزاد مازندران نیز از آن برخوردار است. این ظرفیت در کنار سیاستهای ابلاغی در حوزه اقتصاد دریامحور و توسعه امکانات لجستیکی، حمل و نقل چندوجهی و فعالسازی کریدورهای بینالمللی، منطقه آزاد مازندران را به مهمترین قطب ترانزیتی دریای خزر تبدیل خواهد کرد.
برخلاف نظر برخی از کارشناسان که معتقدند استانهای شمالی فقط به درد کشاورزی و گردشگری میخورد و ظرفیت بار ترافیکی و جمعیت مهاجر بیشتری را ندارد، من معتقدم مردم مازندران، سالها به خاطر همین تفکر از صنعتی شدن و تجارت بینالمللی محروم ماندهاند. امروز وقت آن است که به این نیاز مغفولمانده به شکلی دقیق و حسابشده پاسخ داده شود.
مدیرعامل منطقه آزاد انزلی در استان گیلان هم بر همین باور است.
بزرگترین آکواریوم کشور
علی طاعتی مقدم به «اطلاعات» میگوید: منطقه آزاد انزلی از سال ۱۳۸۳ فعالیت خود را آغاز کرد. این منطقه با هشتهزار و ۹۰۶ هکتار مساحت، ۶ شهرک صنعتی و دو بندر بزرگ انزلی و بندر نوین کاسپین را دربرمیگیرد.
مدیرعامل منطقه آزاد انزلی، استان گیلان را یکی از مقاصد مهم گردشگری در کشور توصیف میکند و میگوید: در مجتمع تجاری کاسپین، علاوه بر مراکز خرید، بزرگترین آکواریوم کشور وجود دارد که همهساله گردشگران بسیاری را به خود جلب میکند. همچنین مجموعه مارینا را داریم که یک اسکله تفریحی و دریایی بزرگ در شمال کشور است و کشتیهای تفریحی بسیاری در آن پهلو میگیرند.
او میزان صادرات منطقه آزاد انزلی در ۱۰ ماهه گذشته را ۵/۹ میلیون دلار عنوان میکند و میافزاید: این صادرات، شامل محصولات کشاورزی فرآوریشده، پوشاک، محصولات الکتریکی و صنایع وابسته، صنایع فولاد و «دیاگ» خودرو است که نسبت به زمان مشابه در سال گذشته، ۲۰۰ درصد رشد نشان میدهد.
طاعتیمقدم در رابطه با واردات کالا از منطقه آزاد هم میگوید: بندر آزاد انزلی از ابتدای سال جاری تاکنون حدود ۵/۲۳ میلیوندلار مواد اولیه وارد کرده که نسبت به سال گذشته، ۲۵ درصد رشد داشته است.
اشتغالزایی در مناطق آزاد
مدیرعامل منطقه آزاد انزلی از اشتغال بیش از ۲۵ هزار نفر در این منطقه خبر میدهد و میگوید: منطقه آزاد کاسپین به عنوان منطقه آزاد معین در شمال کشور، ارتباطات تجاری بسیار خوبی با روسیه و کشورهای اوراسیا دارد. شاخصهای دهماهه امسال از روندی صعودی برخوردار بوده و شرکتهای صادرکننده و واردکننده کالا کمتر با مشکل نقدینگی مواجه شدند.
طاعتیمقدم میافزاید: ما از ابتدای سال جاری تا کنون حدود چهارهزار خودروی خارجی پلاکگذاری کردیم که همگی توسط شرکتهای دارای مجوز وارد کشور شدند.
منطقه آزاد انزلی،نقشبسیار مهمی در رشدوتوسعه اقتصادی منطقهداردو مجتمعهای تجاری و مراکز تفریحی انزلی نیز همهساله با استقبال بسیار خوبی از سوی مسافران و گردشگران مواجه میشوند.
مناطق آزاد و معضلات اجتماعی
با اینحال، آنچه بیش از هر مسالهای در مورد مناطق آزاد تجاری شمال جای نگرانی دارد، موضوع محیط زیست است. باریکه سبز شمالی کشور سالهاست در معرض تخریبهای متعدد بوده و بخش بزرگی از جنگلهای بی مانند آن از میان رفته است. کمبود زمین برای ایجاد زیرساختها و سرمایهگذاری بیشتر، در صورت فقدان ضوابط علمی آسیبهای بیشتری به منطقه وارد خواهد کرد.
بهعقیده کارشناسان، نارضایتی ساکنین بومی و محلی از دیگر معضلاتی است که در مورد منطقه آزاد انزلی کم و بیش به چشم میخورد. بسیاری از ساکنین معتقدند توسعه منطقه آزاد، به نفع سرمایهگذاران و به ضرر ساکنین بومی است.
شکی نیست ورود سرمایه به مناطق شمالی کشور میتواند به رونق بیانجامد. بیقانونی یا دور زدن قانون برای کسب منفعت به هر قیمت دغدغه فعالان اجتماعی و محیط زیستی است که با اشاره به سوابق توسعههای اینچنینی در مناطق بومی در مورد آن نگرانند. از این رو، لازم است در کنار تلاش برای ایجاد و رونق این مناطق، قوانین سرسختانهای برای معضلات اجتماعی آتی آن وضع شود.
