محمد علی مهتدی - روزنامه اطلاعات: دو ماه و اندی از برگزاری انتخابات پارلمانی در عراق می گذرد و در این مدت، احزاب و جریان های سیاسی هنوز نتوانسته اند برای انتخاب رؤسای سه گانه به توافق برسند.

یادآوری کنیم که پارلمان عراق ۳۲۹ نماینده دارد و طبق رسمی که آمریکایی ها پس از اشغال این کشور برجای نهاده اند، جایگاه ریاست پارلمان متعلق به عرب های سُنی، ریاست جمهوری متعلق به کُردها و جایگاه نخست وزیری متعلق به عرب های شیعی است. پارلمان، نخست رئیس خود را انتخاب می کند، سپس رئیس جمهوری را و سرانجام، بزرگترین فراکسیون شیعی، نامزد مورد نظر خود برای نخست وزیری را معرفی می کند که پس از رأی گیری، با حکم رئیس جمهوری مأمور تشکیل کابینه می شود.

تجربه رقابت های سیاسی در عراق نشان می دهد که همانند لبنان، اغلب احزاب و شخصیت های سیاسی منافع شخصی و حزبی خود را بر منافع ملی ترجیح می دهند و این دقیقا همان چیزی است که نیروهای استعمارگردر این کشورها پدید آورده اند تا در نهایت خود آنها نقش حَکَم را برای حل اختلافات بازی کنند. در نخستین گام یعنی انتخاب رئیس پارلمان، شاهد بودیم که رقابت بین احزاب سُنی برای معرفی نامزد این جایگاه آنقدر شدید بود که کار به درگیری و فحاشی کشید. در نتیجه در نخستین جلسه پارلمان جدید، هیبت الحلبوسی، از نزدیکان محمد الحلبوسی، رئیس حزب تقدم و رئیس سابق پارلمان،  به ریاست پارلمان انتخاب شد.

اکنون رقابت ها برای انتخاب نایب رئیس ادامه دارد و تا لحظه نگارش این سطور، احزاب سیاسی کُرد هنوز پیرامون معرفی نامزد ریاست جمهوری به توافق نرسیده اند. اما تحول مهم این بود که «چهارچوب هماهنگی» به عنوان بزرگترین تشکل شیعی، نوری المالکی را نامزد نخست وزیری کرد. هرچند معرفی المالکی با اجماع صورت نگرفت و برخی از احزاب شیعی موافق این امر نبودند اما این نامزدی، طوفانی را در صحنه سیاسی عراق بر انگیخت.

چرا المالکی؟ موافقان استدلال می کنند که با توجه به رویدادهای داخلی و منطقه ای، بویژه اعزام هزاران داعشی از سوریه به عراق و نیز لشکرکشی آمریکا در منطقه و تهدید به حمله نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران و احتمال بروز یک جنگ منطقه ای، سکان هدایت امور در عراق باید در دست سیاستمداری کهنه کار و با تجربه مانند المالکی باشد تا کشتی عراق را در این امواج متلاطم به ساحل امن برساند، بویژه که المالکی روابط خوبی نیز با دیگر مؤلفه های عراقی مانند سُنی ها و کُردها دارد.

مخالفان نیز دلائل خود را دارند، از جمله اینکه المالکی در تشکل «چهارچوب هماهنگی» نوعی «زعامت» دارد و زعیم نباید وارد امور اجرایی شود، بلکه باید نقش ناظر و هماهنگ کننده را بازی کند؛ و یا این که در صحنه منطقه ای، المالکی بر خلاف شیاع السودانی، سابقه ایجاد توازن بین همه بازیگران منطقه ای را ندارد؛ و دلائل شخصی دیگر .

در این میان، موضعگیری دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا اوضاع را دگرگون کرد. ترامپ ضمن مخالفت با نخست وزیری نوری المالکی، اعلام کرد اگر المالکی نخست وزیر شود آمریکا کمک های خود به عراق را قطع می کند. این موضع، دخالتی وقیحانه در امور داخلی یک کشورمستقل و نقض حاکمیت آن کشور بود که بسیاری از شخصیت ها و جریان های سیاسی عراق آن را محکوم کردند. 

در بغداد نیز تظاهراتی مردمی در برابر سفارت آمریکا صورت گرفت. ظاهرا علت مخالفت ترامپ با المالکی این است که او المالکی را طرفدار جمهوری اسلامی ایران می داند و این موضع، جزئی از طرح گسترده ترامپ علیه ایران یا جریان های شیعی و محور مقاومت است. قبل از آن نیز آمریکا خواستار انحصار سلاح در دست دولت عراق شده بود و اینکه گروه های مقاومت در عراق باید خلع سلاح شوند و اسلحه خود را به ارتش تحویل دهند؛ موضوعی که در لبنان نیز عینا دنبال می کنند. البته گروه  های مقاومت پاسخ دندان شکنی به ترامپ دادند و تاکید کردند که با انحصار سلاح در دست دولت موافقند اما در شرایطی که آمریکایی ها به اشغال عراق پایان دهند و بطور کامل از عراق بروند و دولت حاکمیت کامل خود را بازیابد و خطررخنه داعش نیز وجود نداشته باشد.

و اما «قطع کمک های آمریکا» به چه معنی است و اکنون چه باید کرد؟ مستشاران نظامی آمریکا آموزش هایی به ارتش عراق می دهند و تسلیحات ارتش را کنترل می کنند و این امر بیشتر بهانه ای برای ادامه حضور آنها درعراق است. اما نکته مهم این است که درآمد ناشی از فروش نفت عراق در اختیار دولت قرار نمی گیرد، بلکه به خزانه داری آمریکا می رود و دولت عراق برای هزینه های خود و پرداخت بهای معاملات باید از آمریکا درخواست واریزی نماید و اگر عراق تحریم یا پول هایش در خزانه داری آمریکا بلوکه شود دولت عراق عملا فلج می شود.

«چهارچوب هماهنگی» و شخص المالکی در برابر تصمیم دشواری قرار گرفته اند: از طرفی تن دادن به درخواست ترامپ سابقه بدی ایجاد می کند و اشتهای آمریکا برای امر و نهی و دخالت در امور داخلی عراق را افزایش می دهد و از طرف دیگر، ایستادگی در برابر آمریکا نیز تبعات خود را دارد که تحمل آن دشوار است.

لذا چهارشنبه گذشته جلسه ای برای راهجویی با شرکت همه اعضای «چهارچوب هماهنگی» در منزل المالکی تشکیل شد و نظر اکثریت اعضا این بود که باید راه سومی از طریق گفتگو با آمریکا پیدا شود. پس ازاین جلسه، المالکی با کاردار سفارت آمریکا در بغداد مفصلا به گفتگو نشست که هنوز از نتایج آن اطلاعی منتشر نشده است.