بسیاری از مسافران تصور می کنند این گرانی صرفاً یک تصمیم خودسرانه است. اما واقعیتِ پشتِ پرده، ترکیبی از ناترازی های اقتصادی و محدودیت های سختِ فنی است. در ادامه، ریشه های این گرانیِ همیشگی را بررسی می کنیم.

1. ناترازی میان عرضه و تقاضا در ایام پیک سفر

ساده ترین اصل اقتصاد در نوروز به شدت در همین یک مورد خودنمایی می کند. وقتی میلیون ها نفر همزمان تصمیم به سفر می گیرند، ظرفیت ناوگان هوایی ما پاسخگو نیست. تقاضا به شکل انفجاری بالا می رود اما تعداد صندلی ها ثابت می ماند.

در چنین وضعیتی، بازار به سمت قیمت های بالاتر حرکت می کند. حتی اگر ایرلاین های معتبری مثل هواپیمایی ماهان تمام توان خود را به کار بگیرند، باز هم صندلی کم می آید. این شکاف عمیق، اولین جرقه برای افزایش قیمت هاست.

2. وابستگی شدید هزینه های هوانوردی به نرخ ارز

باید بپذیریم که صنعت هوایی ایران ریالی درآمد دارد اما دلاری خرج می کند. بیش از نیمی از هزینه های یک پرواز، مربوط به قطعات یدکی و تعمیرات موتور است. این هزینه ها مستقیماً با نوسانات ارز جابه جا می شوند.

با نزدیک شدن به روزهای پایانی سال، تقاضا برای ارز هم بالا می رود. شرکت های هواپیمایی برای تامین قطعات مورد نیاز ناوگان، مجبور به پرداخت هزینه های گزاف هستند. این هزینه ها در نهایت روی قیمت نهایی بلیط هواپیما سرشکن می شود.

3. نقش مخرب واسطه ها و چارترکننده ها در بازار سیاه

همه گرانی ها تقصیر ایرلاین ها نیست. بخش بزرگی از آشفتگی قیمت ها در لایه های واسطه گری اتفاق می افتد. چارترکننده ها بلیت ها را از قبل پیش خرید می کنند و در روزهای شلوغ، آن ها را با نرخ های دلخواه به فروش می رسانند.

این بازار سیاه باعث می شود بلیت ها به دست مسافر واقعی نرسد. دلالان با استفاده از عطشِ سفر در نوروز، قیمت ها را به ارقام نجومی می رسانند. در این میان، شفافیت قربانی سودجویی واسطه هایی می شود که نظارت چندانی بر آن ها نیست.

4. هزینه های عملیاتی پروازهای فوق العاده در ایام تعطیل

برقراری پرواز در روزهای تعطیل برای شرکت ها گران تر تمام می شود. از حق الزحمه کادر پرواز و مهمانداران گرفته تا خدمات زمینی در فرودگاه ها، همگی در نوروز شامل اضافه کاری می شوند.

ایرلاین ها برای پوشش دادن حجم مسافران، مجبور به استفاده از تمام ظرفیت خود هستند. این فشار مضاعف بر ناوگان، استهلاک هواپیما را بالا می برد. تامین این هزینه های عملیاتی، چاره ای جز اصلاح قیمت ها باقی نمی گذارد.

5. مشکل پروازهای یک سر خالی در مسیرهای پرتردد

نوروز یک ویژگی عجیب در ترافیک هوایی دارد: پروازهای یک سر خالی. در هفته اول، پروازهای خروجی از تهران کاملاً پر هستند، اما هواپیما در مسیر برگشت تقریباً خالی پرواز می کند.

شرکت هواپیمایی مجبور است هزینه مسیر برگشت را هم از مسافر مسیر رفت بگیرد. در غیر این صورت، برقراری آن پرواز از نظر اقتصادی توجیهی نخواهد داشت. این عدم تعادل در مسیرهای رفت و برگشت، یکی از دلایل اصلی گرانی بلیت های نوروزی است.

6. استهلاک ناوگان خسته و هزینه های نگهداری پیشگیرانه

ناوگان هوایی ایران سن بالایی دارد و برای پروازهای فشرده نوروزی، نیاز به بازبینی های فنی سنگین دارد. شرکت ها باید قبل از شروع سفرها، مبالغ کلانی را صرف ایمن سازی و چک های دوره ای کنند.

این هزینه های پیشگیرانه برای حفظ امنیت جان مسافران حیاتی است. وقتی هواپیماهای بیشتری برای اورهال به آشیانه می روند، عرضه صندلی باز هم کمتر می شود. نتیجه ی مستقیم این کمبود، دوباره چیزی جز افزایش قیمت نخواهد بود.

7. تغییر نرخ های خدمات فرودگاهی در پایان سال

فرودگاه ها هم به عنوان نهادهای خدمات دهنده، تعرفه های خود را در پایان سال بازنگری می کنند. هزینه های هندلینگ، پارکینگ هواپیما و خدمات مسافری معمولاً در آستانه سال نو افزایش می یابند.

ایرلاین ها به عنوان مشتریان اصلی فرودگاه، ملزم به پرداخت این مبالغ هستند. طبیعی است که وقتی هزینه ی پایه یک پرواز بالا می رود، مسافر هم باید بهای بیشتری بپردازد. این زنجیره ی افزایش قیمت، از پالایشگاه سوخت تا پله ی هواپیما ادامه دارد.

8. عدم رقابت به دلیل محدودیت های بین المللی

اگر بازار رقابتی بود و شرکت های خارجی بیشتری در مسیرهای داخلی فعالیت می کردند، قیمت ها تعدیل می شد. اما در غیاب رقبای خارجی، بازار در انحصار چند شرکت داخلی باقی مانده است.

نبود رقابت واقعی باعث می شود که کیفیت خدمات ثابت بماند اما قیمت ها مدام بالا برود. مسافر ایرانی در نوروز انتخابی جز پذیرفتن این شرایط ندارد. این بن بستِ رقابتی، یکی از دردهای مزمن صنعت هوانوردی ماست.

ترفندهای هوشمندانه برای خرید بلیت با قیمت منصفانه تر

با وجود تمام این گرانی ها، هنوز هم می شود با برنامه ریزی هوشمندانه، از پرداخت مبالغ نجومی فرار کرد. اولین قدم، خرید زودهنگام است. هر چه به روزهای پایانی اسفند نزدیک شویم، شانس خرید با نرخ مصوب کمتر می شود.

خرید مستقیم از سایت هایی مانند مای سفر که اصلی ترین موتور جستجوی بلیط هواپیمای ارزان است می تواند تا حد زیادی هزینه هایتان را کاهش دهد. همچنین انتخاب روزهای کم تقاضا، مثلاً دوم یا سوم فروردین به جای روزهای ۲۸ و ۲۹ اسفند، تفاوت قیمتی میلیونی ایجاد خواهد کرد.

خلاصه که اوضاع برای نوروز تقریبا همیشه همین بوده

گرانی بلیت هواپیما در نوروز، محصول یک سیستم اقتصادی پر از نوسان و ناوگانی خسته است. تا زمانی که زیرساخت های هوایی تقویت نشود و عرضه صندلی به سطح تقاضا نرسد، این قصه هر سال تکرار خواهد شد.

نوروز فرصتی برای آرامش است، اما برای رسیدن به این آرامش، باید از سدِ قیمت های گزاف گذشت. مدیریت هوشمندانه هزینه ها و آگاهی از ریشه های این گرانی، کمک می کند تا با چشمی بازتر برای سفرهای خود برنامه ریزی کنیم و کمتر اسیرِ تلاطم های بازار شویم.